Interview: Sarah van Sonsbeeck on music

De Amerikaanse kunstenaar Bruce Nauman zei ooit in een interview meer om te gaan met musici dan met collega-kunstenaars, vanwege hun onderscheidende ideeën over tijd en ruimte. Dit is de inspiratie geweest voor een reeks korte interviews met kunstenaars over de rol die muziek speelt in hun werk. In aflevering 1 komt de Amsterdamse kunstenaar Sarah van Sonsbeeck aan bod. Van Sonsbeeck (1976) is opgeleid als architect aan de TU Delft, maar besloot aan de Rietveld te gaan studeren. Ze is bekend geworden met ‘Mentale Ruimte - Hoe mijn buren gebouwen worden’ in 2006, en is sinds 2008 resident artist aan de Rijksacademie.

–

Juha van ‘t Zelfde De beschrijving van je werk en de verwijzing naar Bruce Nauman en Gordon Matta Clark waren de trigger om je te benaderen voor mijn eindeloze interviewserie over de rol van muziek in het werk van kunstenaars. Wat voor rol speelt muziek in jouw werk? 

Sarah van Sonsbeeck Deze vraag brengt me onmiddellijk op een John Cage-vraag: wat is eigenlijk muziek? De muziek in brede zin, dat wil zeggen dat wat ik altijd dacht dat muziek was voordat ik over Cage las, speelt eigenlijk geen enkele rol. Ik luister er naar of dans er op, maar met mijn kunst heeft het niets te maken. De rol van ‘muziek’ in mijn werk, is voor mij alleen een zinvolle vraag als we ‘muziek’ bedoelen zoals Cage die omschrijft. Het meeste moet ik dan denken aan zijn stukje op youtube dat ik je eerder al stuurde (hieronder is het deels uitgetyped):

Volgens John Cage was muziek ‘het produceren van geluid’. Hoe lang duren die stiltes dan?
(Cage) 

“When i hear what we call music, it seems to me that someone is talking. And talking about his feelings or about his ideas, of relationships. But when I hear traffic, the sound of traffic here on sixth avenue for instance, I don’t have the feeling that anyone is talking, I have the feeling that a sound is acting, and I love the activity of sound. What it does, is it gets louder and quieter, and it gets higher and lower. And it gets longer and shorter. I’m completely satisfied with that, I don’t need sound to talk to me.

We don’t see much difference between time and space, we don’t know where one begins and the other stops. (…) People expect listening to be more than listening. And sometimes they speak of inner listening, or the meaning of sound. When I talk about music, it finally comes to peoples minds that I’m talking about sound that doesn’t mean anything. That is not inner, but is just outer. And they say, these people who finally understand that say, you mean it’s just sounds? To mean that for something to just be a sound is to be useless. Whereas I love sounds, just as they are, and I have no need for them to be anything more. I don’t want sound to be psychological. I don’t want a sound to pretend that it’s a bucket, or that it’s a president, or that it’s in love with another sound. I just want it to be a sound. And I’m not so stupid either. There was a german philosopher who is very well known, his name was Emmanuel Kant, and he said there are two things that don’t have to mean anything, one is music and the other is laughter. Don’t have to mean anything that is, in order to give us deep pleasure. The sound experience which i prefer to all others, is the experience of silence. And this silence, almost anywhere in the world today, is traffic. If you listen to Beethoven, it’s always the same, but if you listen to traffic, it’s always different.”

John Cage (foto: Eric Auerbach)

Het mooie is dat Cage nog steeds niet zegt wat muziek eigenlijk is. Hij zegt alleen iets over wat muziek voor hem ‘doet’. Het kan voor hem een achtergrond zijn. Een soort persoonlijke achtergrond die hem bindt aan de plaats waar hij woont, een thuis. Maar meer een mentaal huis, in de zin dat het geen muren heeft en misschien voor anderen helemaal niet herkenbaar is. Zo eigenlijk hoopte ik dat architectuur zou zijn, toen ik na mijn studie ook als architect ging werken. En ik zoek het nog steeds. Zo zou het moeten kunnen zijn. Een huis dat net is als je hoofd. 

Door het schrijven van die brief werd de overlast onderdeel van een kunstproject. Ik kon er anders over nadenken en ergerde me niet meer. Ik werd zelfs bezorgd toen de buren - de dag voordat ik besloten had hun overlast ook echt op te nemen en er een geluidswerk van te maken - onderparket gingen leggen, en hun geluiden misschien zachter zouden worden. Ik kwam er achter dat je huis helemaal niet ophoudt bij de muren maar bij dat wat jij als ‘jouw huis’ ervaart. In dit geval de ’stilte’ van mijn huis. Daar hoorde wel mijn lekkende kraan bij, de verwarming, het verkeer, maar niet ‘de buren’. Het ideale huis heeft geen buren…

In mijn burenproject (2006) schreef ik een brief aan mijn buren waarin ik ze vroeg dat deel van mijn huur te betalen, dat ze innamen met hun overlast. Misschien is het verband met Cage dat de ervaring van ruimte sterk wordt bepaald door wat hij ‘muziek’ noemt, en dat deze ervaring een hoogst persoonlijke ervaring is. Een hoogst persoonlijke architectuur, in die zin dat dezelfde ruimte voor niemand hetzelfde is.

Selected window, Sarah van Sonsbeeck (2006)

Door het geluid op te nemen en te verplaatsen naar het verlaagde plafond van de Rietveldacademie, werden mijn buren zonder het te weten, en zeer waarschijnlijk zonder dat het ze iets zou kunnen schelen, een kunstwerk. Hun geluid - ik had ‘een avond van mijn buren in 10 minuten’ gemaakt, een soort compilatie van hun ergste avond, stond relatief zacht. Je hoorde U2 (alleen de snerpende tonen), de deurbel, de trap, geschuif, gebonk, en hun ruzie die daarna weer werd bijgelegd door een bedscene, vol overtuiging begeleid door en op het ritme van hun lievelings (house)muziek.

Veel mensen die het werk bezochten viel het uberhaupt niet op dat er geluid was in de ruimte. Het mooiste moment vond ik als je ineens iemand omhoog zag kijken en zich afvragen waar ‘dat feestje’ dan was. Overlast zit kennelijk in dat gedeelte van onze ervaring, dat we normaal wegdrukken, niet meer horen. Als je je er dan toch bewust van wordt kun je de dingen die je al kent in een nieuw perpectief zien. Soms begon iemand ineens tegen iemand anders over zijn eigen buren te vertellen. Daarvoor doe ik het dacht ik. Ik kan kennelijk de aanleiding zetten tot een knik in het denken. Maar het werk ontstaat in je hoofd en is voor iedereen anders. En John Cage zegt in mijn hoofd op de achtergrond dat hij dat natuurlijk allang wist.

–

Dit interview vond plaats via Facebook en e-mail in februari 2009.

Related posts:  Interview with Sarah van Sonsbeeck, in English  //  Interview: Marc Bijl on music  //  «Deep Medi is een tegenreactie op de informatiemaatschappij.»  //  Interview with Ubu’s Kenneth Goldsmith at Archinect  //  Networked Music Review  //

Related posts brought to you by Yet Another Related Posts Plugin.